ડીસીઝન વિશેષ: આજે 11 ફેબ્રુઆરીએ ભારતીય સ્વતંત્રતા સંગ્રામના પ્રથમ શહીદ અને આદિવાસી યોદ્ધા બાબા તિલકા માંઝીની જન્મજયંતી નિમિત્તે દેશભરમાં શ્રદ્ધાંજલિ અર્પણ કરવામાં આવી રહી છે. તિલકા માંઝીએ બ્રિટિશ ઈસ્ટ ઈન્ડિયા કંપનીના અત્યાચારો સામે 18 મી સદીમાં જ સશસ્ત્ર વિદ્રોહની શરૂઆત કરી હતી, જે 1857 ના સંગ્રામથી લગભગ 80 વર્ષ પહેલાંની ઘટના છે.
જન્મ અને પ્રારંભિક જીવન:
તિલકા માંઝી (જન્મનામ જબરા પહાડિયા)નો જન્મ 11 ફેબ્રુઆરી 1750 ના રોજ બિહારના સુલતાનગંજ પાસે આવેલા તિલકપુર ગામમાં થયો હતો. તેઓ સંથાલ (સંતાલ) આદિવાસી સમુદાય સાથે સંકળાયેલા હતા અને તેમના પિતા સુંદરા મુર્મૂ ગામના આતુ માંઝી (ગ્રામ પ્રધાન) હતા. 1770 ના બંગાળના દુકાળ અને બ્રિટિશની જમીન-કર વસૂલાતની નીતિઓએ આદિવાસીઓને ખૂબ ત્રાસ આપ્યો હતો, જેના કારણે તિલકા માંઝીએ બ્રિટિશ વિરોધનો માર્ગ અપનાવ્યો.
સંઘર્ષ અને બહાદુરી:
તિલકા માંઝીએ રાજમહલની પહાડીઓમાં સંથાલો અને પહાડિયાઓને એકત્ર કરીને ગેરિલા યુદ્ધની શૈલી અપનાવી. તેમણે બ્રિટિશની “ભાગલા પાડો અને રાજ કરો” નીતિ વિશે લોકોને જાગૃત કર્યા અને સૂત્ર આપ્યું – “ધરતી આપણી છે”. 1784 માં તેમણે ભાગલપુરના કલેક્ટર ઓગસ્ટસ ક્લેવલેન્ડ પર ઝેરી તીરથી હુમલો કર્યો, જેના કારણે ક્લેવલેન્ડનું મૃત્યુ થયું. આ ઘટના બ્રિટિશ શાસન માટે મોટો આઘાત હતો. તેમણે આદિવાસીઓને એકજૂટ કરીને બ્રિટિશ સૈન્ય સામે લડાઈ ચલાવી, પરંતુ સંસાધનોની અછતને કારણે તેઓ કેદ થયા. 13 જાન્યુઆરી 1785 ના રોજ ભાગલપુરમાં એક વિશાળ વડના ઝાડ પર તેમને ફાંસી આપવામાં આવી. કેટલીક વાર્તાઓ અનુસાર તેમને ચાર ઘોડાઓ સાથે બાંધીને ઘસડીને લાવવામાં આવ્યા હતા.
વારસો અને સન્માન
તિલકા માંઝીની બહાદુરી આજે પણ સંથાલોના લોકગીતો, કથાઓ અને સ્મૃતિઓમાં જીવંત છે. ઝારખંડ, બિહાર અને અન્ય આદિવાસી વિસ્તારોમાં તેમને બાબા તરીકે પૂજવામાં આવે છે. તેમની જન્મજયંતી પર દર વર્ષે વિવિધ કાર્યક્રમો, શ્રદ્ધાંજલિ સભાઓ અને સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમો યોજાય છે. તેમને ભારતના પ્રથમ આદિવાસી શહીદ અને સ્વતંત્રતા સંગ્રામના અગ્રણી લડવૈયા તરીકે યાદ કરવામાં આવે છે. સત્ સત્ નમન તિલકા માંઝીને ! તેમનું બલિદાન અને સ્વાભિમાનની લડાઈ આજે પણ દરેકને પ્રેરણા આપે છે.
