વિચારમંચ: આશારામ/ રામ રહીમ બળાત્કારના કેસમાં જેલમાં છે. તેમને પેરોલ મળે છે. બંને આજના સમયના અગ્રણી બાબાઓમાંના એક છે. તેમની પાસે વિશાળ સંપત્તિ, મોંઘી કાર, અસંખ્ય આશ્રમ અને તેમના માટે કંઈ પણ કરવા તૈયાર ભક્તોની મોટી સેના છે. બંને છેતરપિંડી કરનારાઓ અને બદમાશોની ટોળકીના ગુરુ છે.
દેશભરમાં તેમના જેવા ઘણા બાબાઓ છે જે પવિત્રતાના આડમાં અત્યંત ઘૃણાસ્પદ કૃત્યો કરે છે. આ નકલી બાબાઓ ફક્ત અંધશ્રદ્ધાના સામ્રાજ્યોનો એક ભાગ છે જે સમાજમાં વધતી જતી અસુરક્ષાના વાતાવરણમાં ખીલી રહ્યા છે. ભારતમાં, બાબાઓના મૂળિયા અંધશ્રદ્ધામાં છે, જેનો તેઓ ચાલાકીપૂર્વક ઉપયોગ કરીને સામાન્ય લોકોનું શોષણ કરે છે અને સંપત્તિ અને સ્ત્રીઓ મેળવે છે. એપ્સ્ટેઈન જેવા લોકો પણ આ જ કામ અલગ રીતે કરી રહ્યા છે.
મહારાષ્ટ્રના નાસિકમાં આવા જ એક જ્યોતિષી અશોક ખરાતને પોલીસે એરેસ્ટ કર્યો છે. ઘણી અગ્રણી વ્યક્તિઓએ તેમની મુલાકાત લીધી હતી, અને મહારાષ્ટ્ર મહિલા આયોગના વડા રૂપાલી ચકંકર પણ તેમના અનુયાયી હતા. રૂપાલી બાબાના પગ ધોતી હતી.ઘણા મંત્રીઓ અને અગ્રણી વ્યક્તિઓ તેમની મુલાકાત લેતા હતા. શરૂઆતમાં, ઉચ્ચ કક્ષાના વ્યક્તિઓ સાથેના તેના ગાઢ સંબંધોને કારણે તેની ભોગ બનેલી ઘણી સ્ત્રીઓ ચૂપ રહી.
ચંદ્દાસ્વામી/ ધીરેન્દ્ર બ્રહ્મચારી/ મહેશ યોગી/ માં અમૃતાનંદન માઈ/ નિર્મલ બાબા વગેરેએ ચમત્કારના નામે લોકોને છેતર્યા છે. જગ્ગી વાસુદેવ અને બાબા રામદેવ જેવા બાબાઓ પણ આજકાલ સક્રિય છે. શ્રી શ્રી રવિશંકરનો પોતાનો રાજકીય પ્રભાવ છે. તેમણે અન્ના ચળવળને ટેકો આપ્યો હતો અને એક એવી ઘટનાનું આયોજન કર્યું હતું જેનાથી યમુના નદીની આસપાસ પર્યાવરણને નોંધપાત્ર નુકસાન થયું હતું. બાબાઓની યાદી લાંબી અને લગભગ અનંત છે.
પરંતુ આપણે બાબા રામદેવને અવગણી શકીએ નહીં, જેમણે યોગ ગુરુ તરીકે શરૂઆત કરી હતી અને પછીથી એક અત્યંત સફળ ઉદ્યોગપતિ બની ગયા. તેમણે વચન આપ્યું હતું કે “જો જનતા નરેન્દ્ર મોદીને વડાપ્રધાન તરીકે ચૂંટે, તો પેટ્રોલ સસ્તું થશે (રૂ. 35 પ્રતિ લિટર) અને ડોલર સામે રૂપિયો મજબૂત થશે”. પરંતુ થયું ઊંધું. સમાજમાં આર્થિક અસુરક્ષા અને અસમાનતા વધી રહી છે, અને લોકોની શ્રદ્ધાનું શોષણ કરનારા ગુરુઓનો પ્રભાવ આસમાને પહોંચી રહ્યો છે. આ સાથે, સમાજમાં શ્રદ્ધા આધારિત જ્ઞાન અને માન્યતા પણ વધી રહી છે. જો કે, તર્ક અને કારણ કરતાં કાલ્પનિક પૌરાણિક કથાઓને પ્રાથમિકતા આપવાની આ વૃત્તિ ફક્ત ભારત પૂરતી મર્યાદિત નથી. મને યાદ છે કે પાકિસ્તાનમાં એક બેઠકમાં, જિન્નાત દ્વારા વીજળીની અછતને ઉકેલવા પર સંશોધન રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું! સ્વતંત્રતા પછી, ભારતમાં વૈજ્ઞાનિક અને તાર્કિક વિચારસરણી માટે વધુ સારો પાયો નાખવામાં આવ્યો હતો. પરિણામે, ઉત્તમ સંસ્થાઓની શ્રેણી સ્થાપિત થઈ જેણે દેશના વિકાસમાં મૂલ્યવાન યોગદાન આપ્યું.
પ્રધાનમંત્રીએ પોતે પૌરાણિક કથાઓને વિજ્ઞાનનો દરજ્જો આપવાની શરૂઆત કરી છે. એક આધુનિક હોસ્પિટલનું ઉદ્ઘાટન કરતી વખતે, તેમણે કહ્યું કે “પ્રાચીન ભારતમાં, એક પ્લાસ્ટિક સર્જન હશે જેણે હાથીનું માથું માનવ શરીર પર ટ્રાન્સપ્લાન્ટ કર્યું. બીજા ગ્રહો પર મુસાફરી કરવાની ક્ષમતાવાળા પુષ્પક વિમાન વિશે આપણે જાણતા હતા.” ઘણા મોદી-સમર્થક નેતાઓ છે જેમણે દાવો કર્યો છે કે “પ્રાચીન ભારતમાં જિનેટિક્સ, અવકાશયાન અને ઇન્ટરનેટ બધું જ અસ્તિત્વમાં હતું.”
એક દેશ જે કુપોષણ અને ચેપી રોગો સામે લડવાને પ્રાથમિકતા આપતો હોવો જોઈએ તે ગૌમૂત્ર, છાણ, દૂધ, ઘી અને દહીંના મિશ્રણ, પંચગવ્ય પર સંશોધનમાં નાણાં ખર્ચ કરી રહ્યો છે! શ્રદ્ધા આધારિત વિચારસરણીને પ્રોત્સાહન આપવામાં આવી રહ્યું છે.
પ્રધાનમંત્રી બાગેશ્વર ધામ બાબાને પોતાનો નાનો ભાઈ કહે છે. આ બાબા વ્યક્તિના ભૂતકાળને જાણવા માટે આધ્યાત્મિક અને રહસ્યમય શક્તિઓ ધરાવે છે તેવો દાવો કરે છે. તેવી જ રીતે, નવી પેઢીને ભારતીય જ્ઞાન પ્રણાલીના ઓસડિયા આપવામાં આવી રહ્યા છે. પ્રાચીન ભારતે તર્કસંગત વિચારસરણીમાં ઘણું યોગદાન આપ્યું હશે, પરંતુ સત્ય અને અસત્યને અલગ કરવું જરુરી છે.
જો આપણે ઇતિહાસ પર નજર કરીએ, તો આપણને જોવા મળશે કે યથાસ્થિતિને પ્રોત્સાહન આપતી અથવા સમાજને ભૂતકાળમાં પાછા ધકેલી દેતી રાજકીય વ્યવસ્થાઓમાં શ્રદ્ધા આધારિત જ્ઞાન ખૂબ જ પસંદ કરવામાં આવે છે, જ્યારે તર્કસંગત વિચારસરણીની કોઈ પરંપરા નહોતી. આ પછી, નવી શિક્ષણ નીતિના અભ્યાસક્રમમાં ડાર્વિનના ઉત્ક્રાંતિ સિદ્ધાંતની ઉપેક્ષા કરવામાં આવી.
બંધારણના આર્ટિકલ -51(a)(h) હેઠળ દરેક નાગરિકની મૂળભૂત ફરજ છે કે “દરેક નાગરિક વૈજ્ઞાનિક સ્વભાવ, માનવવાદ, જ્ઞાનની શોધ અને સુધારાની ભાવનાને પ્રોત્સાહન આપે”. તે અંધશ્રદ્ધાઓને દૂર કરવા અને સામાજિક પ્રગતિ પ્રાપ્ત કરવા માટે જીવન પ્રત્યે તર્કસંગત, પુરાવા-આધારિત અભિગમને પ્રોત્સાહન આપે છે.
આપણે હાલમાં બરાબર વિરુદ્ધ દિશામાં આગળ વધી રહ્યા છીએ, શાસક પક્ષ નવી શિક્ષણ નીતિ દ્વારા અંધશ્રદ્ધાને પ્રોત્સાહન આપી રહ્યો છે. આ ભવિષ્યની પેઢીઓ માટે અત્યંત હાનિકારક રહેશે. ખરાત અને બાગેશ્વર ધામ જેવા લોકો ભારતમાં ખીલશે, જ્યારે ડૉ. દાભોલકર, ગોવિંદ પાનસરે, એમ.એમ. કલબુર્ગી અને ગૌરી લંકેશ જેવા લોકોએ ચિંતન અને વિચારમાં તાર્કિકતાને પ્રોત્સાહન આપવા માટે પોતાના જીવનનું બલિદાન આપવું પડશે.
BY: રમેશ સવાણી [સૌજન્ય: રામ પુનિયાની, 26 માર્ચ 2026]
