રાંચી: આજે સમગ્ર ભારતમાં ખાસ કરીને ઝારખંડ, બિહાર, પશ્ચિમ બંગાળ અને ઓડિશાના સંથાલ આદિવાસી વિસ્તારોમાં સંથાલ હૂલ દિવસ ધૂમધામથી ઉજવવામાં આવી રહ્યો છે. 1855ના 30 જૂને સિદો મુર્મૂ અને કાન્હૂ મુર્મૂના નેતૃત્વમાં શરૂ થયેલી આ મહાન આદિવાસી ક્રાંતિને આજે 171 વર્ષ પૂર્ણ થયા છે.
સંથાલ ભાઈઓએ અંગ્રેજી હકૂમત, જમીનદારો અને મહાજનોના અત્યાચાર અને શોષણ વિરુદ્ધ “કરો યા મરો” અને “અંગ્રેજો અમારી માટી છોડો”ના નારા સાથે સશસ્ત્ર વિદ્રોહની શરૂઆત કરી હતી. આ હૂલ (વિદ્રોહ)માં હજારો સંથાલ વીરોએ અંગ્રેજો સામે અસમાન લડાઈ લડીને પોતાના અધિકાર અને જમીન માટે પ્રાણ આપ્યા હતા.
હૂલની અસર અને ઐતિહાસિક મહત્વ
સંથાલ હૂલે અંગ્રેજી સામ્રાજ્યના પાયા હચમચાવી દીધા હતા. આ વિદ્રોહને કારણે અંગ્રેજ સરકારે સંથાલ પરગણા એક્ટ અને છોટાનાગપુર ટેનન્સી એક્ટ જેવા કાયદા બનાવવા પડ્યા હતા, જેના દ્વારા આદિવાસીઓના જમીન અધિકારોને કેટલાક સ્તરે સુરક્ષા આપવામાં આવી હતી.
વિશ્વવિખ્યાત વિચારક કાર્લ માર્ક્સએ પોતાના પુસ્તક “નોટ્સ ઓફ ઇન્ડિયન હિસ્ટ્રી”માં સંથાલ હૂલને ભારતની પ્રથમ જનક્રાંતિ તરીકે વર્ણવ્યું હતું. અંગ્રેજ ઇતિહાસકાર ડબલ્યુ. ડબલ્યુ. હંટરએ પણ લખ્યું હતું કે, “સંથાલોને આત્મસમર્પણ શું છે તેની ખબર જ નહોતી. ઢોલ વાગતો રહ્યો ત્યાં સુધી તેઓ લડતા રહ્યા અને છેલ્લા સંથાલ સુધી આ લડાઈ ચાલુ રહી.”
આદિવાસી સંગઠનો અને રાજકીય પક્ષોએ સંથાલ વીરોના બલિદાનને યાદ કરતાં આધુનિક સમયમાં પણ જમીન, જંગલ અને અધિકારોના મુદ્દાઓ પર અવાજ ઉઠાવ્યો છે. આ દિવસે લોકો એક વાત પર ભાર મૂકી રહ્યા છે કે સિદો-કાન્હૂના આદર્શોને આગળ વધારીને આદિવાસી સમાજના અન્યાય અને શોષણ વિરુદ્ધ લડવું એ જ તેમના પ્રત્યે સાચી શ્રદ્ધાંજલિ છે.
